Sunava

วิธีกราบพระ 3 ครั้ง: ขั้นตอนและความหมาย

· Sunava

แท่นพระในวิหาร มีพระพุทธรูปนั่ง เทียน และกระถางธูป

การกราบพระ 3 ครั้งคือการกราบพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ อย่างละหนึ่งครั้ง เรียกรวมกันว่าพระรัตนตรัย ในไทยนิยมกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ คือให้หน้าผาก มือทั้งสอง และเข่าทั้งสองจรดพื้น เป็นท่าที่ชาวพุทธทั่วโลกคุ้นเคย แม้รายละเอียดจะต่างกันไปตามประเพณี

ความหมายของการกราบ

การกราบคือการวางความถือตัวลงด้วยกาย ไม่ใช่การบูชาวัตถุ ครูบาอาจารย์หลายท่านอธิบายว่าเป็นการเคารพสิ่งที่พระพุทธรูปเป็นตัวแทน และศักยภาพที่จะตื่นรู้ซึ่งมีอยู่ในทุกคน นิยมกราบสามครั้งเมื่อเข้าสู่อุโบสถหรือวิหาร ก่อนและหลังนั่งสมาธิ และเมื่อพบพระสงฆ์

วิธีกราบเบญจางคประดิษฐ์

  1. นั่งคุกเข่า ผู้ชายนั่งคุกเข่าแบบเทพบุตร ผู้หญิงแบบเทพธิดา
  2. พนมมือที่อก นิ้วชิดกันชี้ขึ้น
  3. ยกมือขึ้น ให้นิ้วหัวแม่มือจรดหว่างคิ้ว
  4. ก้มลงกราบ วางมือทั้งสองบนพื้น แล้วให้หน้าผากจรดพื้นระหว่างมือ ไม่ให้ก้นโด่ง
  5. เงยขึ้น กลับมาพนมมือ แล้วกราบซ้ำจนครบสามครั้ง

ทำช้า ๆ ตามลมหายใจ การกราบอย่างตั้งใจสามครั้งดีกว่ากราบรีบ ๆ หลายครั้ง

ความต่างในแต่ละประเพณี

เมื่ออยู่ในวัด ให้ดูคนรอบข้างแล้วทำตาม ไม่มีใครคาดหวังให้ผู้มาเยือนทำได้สมบูรณ์

หากเจ็บเข่าหรือปวดหลัง

ไม่จำเป็นต้องลงถึงพื้น การนั่งบนเก้าอี้แล้วพนมมือก้มศีรษะ หรือยืนไหว้ ก็เป็นที่ยอมรับ ทำเท่าที่ไม่เจ็บ และปรึกษาแพทย์หากมีอาการบาดเจ็บ

การกราบ 108 ครั้ง

บางท่านกราบ 108 ครั้ง ซึ่งมักอธิบายโยงกับกิเลส 108 ใช้เวลาราว 20 นาทีและเหนื่อยไม่น้อย จึงควรค่อย ๆ เพิ่ม ลูกประคำช่วยนับได้สะดวก

การกราบสามครั้งมาจากไหน

เลขสามไม่ได้มาโดยบังเอิญ แต่มาจากคำสวดเก่าแก่ที่สุดบทหนึ่งของพระพุทธศาสนา คือการถึงไตรสรณคมน์ ภาษาบาลีว่า "พุทธัง สรณัง คัจฉามิ ธัมมัง สรณัง คัจฉามิ สังฆัง สรณัง คัจฉามิ" แปลว่าข้าพเจ้าถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นที่พึ่ง คำนี้สวดซ้ำสามรอบ และใช้กันทั่วไปเพื่อแสดงความตั้งใจที่จะเดินในทางนี้ การกราบสามครั้งคือการแสดงความเคารพต่อสามสิ่งเดียวกันด้วยกาย

คำว่า "ที่พึ่ง" มักถูกเข้าใจผิด พระญาณโปนิกเถระ พระเถระและนักวิชาการฝ่ายเถรวาท อธิบายในงานเขียนเรื่องศรัทธาว่า ศรัทธาไม่ใช่การขอให้พระเจ้าช่วย แต่เป็นความเคารพที่ช่วยให้จิตสงบและหันไปหาคุณธรรมที่เคารพนั้น นิกายอื่นก็มีคำอธิบายของตน แต่แทบไม่มีที่ใดมองการกราบเป็นเพียงการขอสิ่งของ

ระหว่างกราบคิดถึงอะไร

ไม่จำเป็นต้องคิดอะไร หลายคนเพียงรู้สึกถึงการเคลื่อนไหว หากอยากมีที่ตั้งใจ ลองเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง

ไม่ว่าเลือกอะไร ให้ทำช้า ๆ การกราบที่จบในหนึ่งวินาทีแทบไม่เหลืออะไรให้รู้สึก

สิ่งที่มือใหม่มักทำผิด

ในวัดแทบไม่มีใครตักเตือน แต่หลายคนสงสัยเรื่องเหล่านี้ภายหลัง

จำนวนครั้งที่ต่างกัน

ผู้มาเยือนมักกราบสามครั้ง แต่ไม่ได้มีเพียงเท่านี้ ในโลกพุทธศาสนามีการกราบเป็นชุดตามจำนวน เช่น 3, 7, 21 และ 108 ครั้ง ผู้ปฏิบัติบางคนในเกาหลีและทิเบตกราบจำนวนมากต่อเนื่องเป็นเดือนหรือเป็นปี โครงการเทมเปิลสเตย์ของเกาหลีก็มีการกราบ 108 ครั้งอยู่บ่อย

หากอยากเพิ่ม ให้เริ่มอย่างอ่อนโยน

  1. สัปดาห์แรก กราบช้า ๆ วันละ 3 ครั้ง
  2. สัปดาห์ที่สอง 7 ครั้งโดยไม่รีบ
  3. สัปดาห์ที่สาม 21 ครั้ง พักได้เมื่อต้องการ
  4. เมื่อพร้อม 108 ครั้ง จะแบ่งเป็นหลายช่วงในวันเดียวก็ได้ รองผ้าห่มพับไว้ใต้เข่าจะสบายขึ้น

นี่ไม่ใช่แผนออกกำลังกายและไม่มีรางวัลเมื่อทำครบ หยุดเมื่อเจ็บหรือเวียนหัว และปรึกษาแพทย์ก่อนหากมีปัญหาหัวใจ ข้อต่อ หรือความดัน

กราบที่บ้าน

ไม่ต้องมีหิ้งพระหรือของพิเศษ พื้นสะอาดกับเวลาสั้น ๆ ก็พอ หากมีพระพุทธรูปหรือภาพที่ผูกพันก็หันไปทางนั้น ถ้าไม่มีจะหันไปทางหน้าต่างก็ได้

ลำดับสั้น ๆ คือ นั่งหายใจสามครั้ง กราบช้า ๆ สามครั้ง แล้วนั่งนิ่งอีกหนึ่งนาที ทำตอนเช้าก็เป็นสัญญาณเริ่มวัน หลายบ้านในไทยกราบพระก่อนนอน ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่ดีและใช้เวลาน้อย บางคนต่อด้วยสมาธิสักครู่

พาเด็กกราบ

เด็กรับท่ากราบได้ง่ายเหมือนการเล่น เริ่มจากพนมมือเป็นดอกบัวตูม แล้วลองกราบช้า ๆ ด้วยกัน ไม่ต้องอธิบายยาว บอกว่าเป็นการไหว้ขอบคุณก็พอ หากเด็กเลิกกลางคันก็ไม่เป็นไร การบังคับอาจทำให้วัดกลายเป็นที่ที่ไม่อยากไป เด็กเรียนรู้ได้มากจากการเห็นผู้ใหญ่ทำช้า ๆ

เป็นจุดพักในวัน

ไม่ต้องรอไปวัด หลายคนใช้การกราบสามครั้งเป็นจุดคั่นระหว่างสองช่วงของวัน เช่น ก่อนเริ่มงาน หลังกลับบ้าน หรือก่อนนอน ใช้เวลาไม่ถึงสองนาทีและไม่ต้องใช้อุปกรณ์ อย่าตั้งเป้าว่าต้องรู้สึกอย่างไร หากครั้งที่สองใจลอยไปก็เพียงรู้ตัว แล้วกราบครั้งที่สามให้ช้าลง อาจเคาะโมกทักหนึ่งครั้งก่อนเริ่มและหลังจบก็ได้

คำถามที่พบบ่อย

ต้องเชื่ออะไรจึงกราบได้ไหม ในสุนาวาไม่มีใครถาม หากขัดกับศาสนาของคุณ จะยืนเงียบ ๆ หรือพนมมือก็ได้

กับพระสงฆ์กราบอย่างไร ในไทยกราบเบญจางคประดิษฐ์เมื่ออยู่ในพิธีหรือพบพระอาจารย์ ถ้าเพียงพบกันทั่วไป พนมมือไหว้ก็พอ

ไหว้กับกราบต่างกันอย่างไร ไหว้คือพนมมือแล้วก้มศีรษะ กราบคือลงถึงพื้นให้หน้าผากจรดพื้น

ขั้นตอนในอุโบสถไทย

ถ้าไปวัดในไทย ลำดับที่พบบ่อยคือ ถอดรองเท้าแล้วก้าวข้ามธรณีประตู นั่งพับเพียบห่างจากพระพุทธรูปพอสมควร ไม่เดินผ่านหน้าคนที่กำลังกราบ กราบเบญจางคประดิษฐ์สามครั้ง จุดธูปเทียนที่จุดที่จัดไว้หากมี แล้วกราบลาอีกสามครั้งก่อนออก ถ้ามีพระกำลังทำวัตรอยู่ ให้นั่งด้านหลังเงียบ ๆ และรอจนจบ

เบญจางคประดิษฐ์หมายถึงอวัยวะห้าส่วน คือหน้าผาก ฝ่ามือสอง และเข่าสอง ผู้ชายนั่งคุกเข่าแบบเทพบุตรและผู้หญิงแบบเทพธิดาตามที่สอนกันในโรงเรียนไทย ถ้านึกไม่ออกก็อย่ากังวล วัดส่วนใหญ่ไม่ได้ถือเคร่งกับผู้มาเยือน

หลังกราบ

เมื่อกราบเสร็จอย่าเพิ่งลุก นั่งนิ่งสักครู่ ร่างกายจะอุ่นขึ้นและหายใจเร็วขึ้นเล็กน้อย รู้สึกสิ่งนั้นตามที่เป็นแล้วรอให้ลมหายใจสงบ หลายคนบอกว่าตรงนี้เงียบที่สุด การปิดท้ายให้ชัดทำให้แม้การกราบสั้น ๆ ก็เป็นการกระทำที่ครบถ้วน

นับการกราบอย่างไร

ถ้ากลัวลืมจำนวน วางเหรียญหรือหินเล็ก ๆ ข้างตัวแล้วย้ายทุกครั้งที่กราบ หรือใช้ลูกประคำก็ได้ ปุ่มกราบในสุนาวาจะบวกเข้ากับยอดรวม 24 ชั่วโมงของทุกคน ไม่ใช่สถิติส่วนตัว จึงไม่มีอะไรต้องแข่ง

ลองกราบหน้าแท่นพระ

ในวิหารของสุนาวา ยืนหน้าแท่นพระแล้วกด กราบ สามครั้ง ตัวละครจะกราบช้า ๆ ทีละครั้ง และเพิ่มเข้าในยอดรวม 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา คุณจึงเห็นว่าไม่ได้กราบอยู่คนเดียว

แหล่งอ้างอิง

อ่านต่อ